خانه | آرشیو | پست الکترونیک
مواد ضد عفونی کننده اتاق عمل
مواد ضد عفونی کننده اتاق عمل کامل

 

شست‌وشو و ضد عفونی ‏
‏1- شست‌وشوی دستی


‏ نكته: هنگام شستشو و پاك‌سازی دستی ابزار جراحی لازم است با استفاده از پارچه‌ای نرم آغشته به محلول ضدعفونی، كاملاً سطح ابزار را شسته یا آنها را در یك محلول تركیبی پاك و ضدعفونی كننده فرو برده شده سپس با برس نرم كاملاً میان آج‌ها و دنده‌های ابزار را پاكسازی گردد.‏


‏2- شست‌وشو و ضد عفونی با ماشین

شستشو وضد عفونی از طریق ماشین به دو روش انجام می‌شود:‏

‏ ا- فرآیند حرارتی كه وسایل در حرارت بیش از 80 درجه ضدعفونی و شستشو می‌گردد در این روش وسایل در دو مرحله با استفاده از آب گرم یا سرد شستشو می‌شود و در مرحله سوم در درجه حرارت 93-80 در مدت زمان مناسب ضدعفونی می‌گردد.‏
‏2- فرآیند ‏CHemothermal‏ كه وسایل در دمای حداكثر 60 درجه و با یك ماده ضدعفونی كننده مخصوص ماشین ضدعفونی می‌گردد
در هر دو روش وسایل با خشك شود.
در تمیزكاری با استفاده از ماشین باید تمام رسوب‌ها به طور اطمینان بخشی در مرحله آب‌كشی خارج شود در غیر این صورت بر روی وسایل لكه باقی مانده یا تغییر رنگ ایجاد می‌شود.‏
‏3- روش التراسونیك
‏ شستشو با دستگاه التراسونیك برای تمیز نمودن وسایل فولادی مناسب است و بیشتر در موارد زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد:
- به عنوان یك روش موثر به فرآیند پاكسازی دستی كمك می‌نماید،
‏- جهت از بین بردن قشرهای چسبیده قبل یا پس از پاكسازی با ماشین و ‏
‏- قطعات ‏Option‏ با طراحی‌های خاص و چندحفره‌ای.‏
برای تمیز كردن با دستگاه التراسونیك، وسایل جراحی در سبدهای مخصوص باید به‌صورت باز باشد. دمای محلول شوینده باید بین 40 تا 45 درجه سانتی‌گراد باشد. اگر این دما كم شود، تأثیر آب تضمین نمی‌شود و اگر از این دما بیشتر شود، پروتئین‌ها ممكن است لخته شود. اصولاً وسایل تمیز شده با این روش باید بعداً به‌طور كامل به وسیله ماشین یا دستی آبكشی شده و بلافاصله به‌طور مناسب خشك شود. ‏
نكته 1) هنگام تمیزكاری و شستشو به هیچ وجه از برس سیمی یا پاك كننده هایی كه دارای خواص سایندگی است، استفاده نكنید.‏
نكته 2)اگر ابزاری به خون آغشته شود، ضروری است قبل از خشك شدن، به‌وسیله آب شسته شود. توجه به این نكته ضروری است كه خون و خونابه به تنهایی لكه‌هایی را بر روی ابزار ایجاد می‌نماید كه به‌سختی از بین می‌رود. بنابراین ضروری است ابزارها را پس از استفاده به صورت نمناك نگهداری نمود. برای این منظور از یك وان آب مقطر استریل یا حوله نمناك استفاده می‌شود.‏
نكته 3) حتی‌الامكان جهت شستشو از محلولهایی كه حاوی ‏PH‏ نزدیك 7 (خنثی) باشد استفاده نمایید. در این خصوص استفاده از آب مقطر مطلوب‌ترین روش است. مواد موجود در آب معمولی به خودی خود لكه‌هایی را روی ابزار ایجاد می‌نماید كه این لكه‌ها وقتی با مواد عفونت زدا مخلوط شود و باعث ایجاد نخاله روی ابزارمی شود كه به سادگی از بین نخواهد رفت.‏
نكته 4) رعایت اصول كامل شستشو و پاك‌سازی ابزار جراحی در اولین استرلیزاسیون، بسیار حائز اهمیت است. در این مرحله لازم است با استفاده از پارچه‌ای نرم آغشته به محلول ضدعفونی، سطح ابزار را كاملاً شسته سپس با برسی نرم میان آج‌ها و دنده‌های ابزار را پاكسازی نمود به‌گونه‌ای كه لك و چربی خشكیده حاصل از گرد و غبار هوا به طور كامل از سطوح صاف و آجدار ابزار زدوده شود.‏


جلوگیری از خوردگی
- لكه‌های قهوه‌ای تیره و قهوه‌ای مایل به زرد روی اقلام فلزی استریل شده كه معمولاً در جاهای غیرقابل دسترسی مشاهده می‌شوند، غالباً با زنگ زدگی اشتباه می‌گردد. چنین لكه‌هایی  بر اثر باقی ماندن كلر زیاد بر روی وسایل به وجود می‌آید و اگر این لكه‌ها به سرعت از بین نرود باعث ایجاد خوردگی می‌شود. ‏
- لكه‌های آبی معمولاً در لبه‌های تیز وسایل دیده می‌شود و در اثر غلظت و مواد آلی زیاد، آبی است كه برای شستشو یا استریل كردن (توسط بخار آب) مورد استفاده قرار می‌گیرد، ایجاد می‌شود. برای جلوگیری از ایجاد این چنین لكه‌ها باید از آب بدون املاح استفاده استفاده كرد.‏
- وسایل تنها در صورتی دچار خوردگی می‌شود كه با آب یا محلول‌های آب‌دار در تماس باشد و عمدتاً سوراخ شدن‌ها بر اثر كلر به‌وجود می‌آید. خوردگی منجر به سوراخ شدن، به‌صورت فرورفتگی‌هایی در سطح ابزار نمایان می‌گردد. این نوع حفره‌ها منبعی برای زنگ زدن است. تنها راه جلوگیری از این نوع خوردگی تمیز كردن ابزار بلافاصله پس از استفاده از آنها در تماس با كلریدها یا سایر یون‌های هالوژنی است.‏
- برخی از خوردگی به آسانی بر اثر محلول‌ها به وجود می‌آید. بنابراین غوطه ور نمودن ابزار در محلول نمك فیزیولوژی باعث خسارت خورندگی جبران‌ناپذیر در كوتاه مدت خواهد شد.‏
- خورندگی تماسی مخصوصاً در مواردی كه در یك قطعه اتصال بین فولاد معمولی و فولاد ضدزنگ وجود دارد، شدید است. به‌طور كلی خورندگی، سطح كلیه ابزاری را كه فلزی است از طریق شیمیایی، الكتروشیمیایی مورد آسیب قرار می‌دهد، كه این سطوح به دلیل تغییر رنگ به آسانی از‏
سایر قسمت‌های آسیب ندیده قابل تشخیص است. در فولاد این تغییر زنگ‌زدگی است. خورندگی عمومی حتی در ابزار ساخته شده از فولاد ضدزنگ نیز مشاهده می‌شود.‏
‏-  در فولادهای معمولی یا فلزات رنگی كه پوشش گالوانیزه دارد، خورندگی در سطوحی مشاهده می‌شود كه سطح آنها دارای نقص باشد. در صورت مجاورت ابزار با یكدیگر هنگام ضدعفونی كردن، تمیزكردن یا استریلیزه كردن زنگ زدگی اولیه ابزار زنگ‌زده موجب زنگ‌زدگی ابزار دیگر خواهد شد و در صورتی كه ابزار زنگ زده به صورت مجزا در بسته بندی نگردند موجب افزایش زنگ زدگی در سایر ابزار گردیده و این عمل به‌صورت یك چرخه ادامه پیدا می‌كند.
- بخار مورد استفاده در استریلیزاسیون كه از لوله‌های زنگ زده عبور می‌نماید نیز می‌تواند موجب خوردگی ابزار شود. زنگ زدگی لوله‌های بخار در استریلیزاسیون موجب زنگ زدگی دیواره داخلی دستگاه استریلیزاسیون و هم چنین قسمت دنده‌های دستگاه می‌شود (زنگ زدگی ثانویه).‏
- خوردگی ناشی از فشار (ترك) كه معمولاً بر اثر اشكال ساخت ابزار یا حمل نادرست به‌وجود می‌آید.‏
- هرگونه خوردگی، منجر به زنگ زدگی استیل می‌شود. در خلل انجام مأموریت ضدعفونی، پاكیزه سازی یا استریلیزاسیون، براده‌ها و میكرارگانیسم‌های حاوی رنگ، از یك ابزار به ابزار دیگر منتقل می‌شود. لذا جداسازی ابزارهای زنگ‌زده و فاسد از دیگر ابزارها نه تنها از انتقال زنگ زدگی، بلكه از تأثیرات نامطلوب ظاهری ابزارهای دیگر نیز جلوگیری می‌نماید.‏
- مهم‏‌ترین راه جلوگیری از انتقال پدیده خوردگی به ابزارهای نو، معدوم كردن ابزارهای فاسد و زنگ زده است.‏
- قبل از پوشاندن ابزارها جهت نگهداری، باید آنها را كاملاً خشك نمود زیرا رطوبت باقی مانده در درون قفل دنده‌های ابزار، ممكن است به ایجاد لك و خوردگی منجر گردد و به ضعیف شدن مقاومت ابزار و شكستگی آن در خلال عمل جراحی بیانجامد. ‏


نگهداری و آماده سازی ابزار‏
* ابزارهایی كه دارای قفل یا گیره باشد به هنگام استریل كردن در اثر تغییرات درجه حرارت دچار ترك خوردگی خواهد شد (ترك در محل اتصال) جهت جلوگیری از این پدیده كافی است این نوع ابزار در هنگام استریلیزه كردن در حد دندانه اول بسته شود،
* برای نگهداری ابزارهای جراحی از روان كننده‌ها یا روغن‌هایی با قابلیت حل شدن در آب (حاوی پارافین) گامی موثر در طول عمر ابزار جراحی است. هرگونه روغن كاری نه تنها از اصطكاك دوفلزی كه بر روی هم قرار دارد ممانعت به عمل می‌آورد بلكه با ایجاد نوعی نرمی در عملكرد ابزار، از هرنوع خوردگی ناشی از سایش و اصطكاك نیز جلوگیری می‌نماید،
توجه: به هیچ عنوان نمی توان ابزار جراحی آغشته به روغن‌های غیرقابل حل در آب را استریل نمود بنابراین نباید از این گونه روغن‌ها در روغن كاری ابزار جراحی استفاده كرد.‏
* ابزارهای جراحی بسیار حساس و آسیب پذیر است، از ضربه زدن به آنها جلوگیری نموده و از روی هم گذاشتن ابزار و تماس آنها با یكدیگر خودداری نمایید. عدم توجه به این موضوع، موجب ایجاد خراشیدگی در پوشش ابزار نموده و به میزان زیادی از عمر آنها می‌كاهد،
* از هر قطعه ابزار جراحی صرفاً جهت مقاصد جراحی همان قطعه استفاده نمائید. در غیر این صورت خساراتی به ابزار وارد خواهد شد كه بعضاً تعمیر و بازسازی آن نیز امكان پذیر نخواهد بود.‏
* در خلال فرایند استرلیزاسیون، حرارت به صورت شدیدی افزایش و كاهش      می‌یابد. اگر در این حالت ابزارهای جراحی قفل‌دار به صورت كاملا قفل شده استریل گردد، ممكن است تحت تأثیر شوك ناشی از تغییرات شدید حرارتی،  از ناحیه لولا دچار ترك خوردگی شده یا قفل ابزار، استحكام خود را از دست دهد،
توجه: توصیه می‌شود ابزارهای قفل‌دار را در خلال عملیات استریلیزاسیون از حالت قفل‌شدگی رها سازید یا حداكثر آن را روی پله اول قفل نمایید.‏
* در طول فرآیند حفاظتی و نگهداری ابزارهای جراحی، كوشش‌ها باید معطوف به محافظت از لبه‌های تیز نواحی برش، نوك تیزو ظریف ابزار كه در معرض كار است، گردد. در این راستا از گذراندن ابزار و وسایل سنگین بر روی ابزارهای ظریف و توخالی جداً اجتناب نمایید،
* ناحیه قفل دار ابزار جراحی باید همواره تمیز بوده و عاری از هرگونه نخاله باشد. یك ماده مزاحم در این منطقه منجر به خشكی شدید ابزار و شكستگی ناگهانی آن می‌شود. هرگونه نخاله قابل رویت باید در مرحله تمیزكاری توسط برس نرم از بین رود،
* توصیه می‌شود تا حد امكان از حك هرگونه حروف و نام بر روی ابزار جراحی توسط دستگاه‌های حك زنی به روش شیمیایی خودداری شود؛ با این كار ناخواسته موجب آسیب رساندن به سطح محافظت كننده ابزار جراحی می‌شوید و این امر مشكل لك زدگی و نقطه نقطه شدن محل مربوطه را به همراه خواهد داشت،
* وسایلی كه برای استریل كردن به اتوكلاو فرستاده می‌شود باید طوری بسته‌بندی گردد كه بخار اتوكلاو بتواند به آسانی از لابه لای وسایل عبور نماید. حتما در قسمت داخل پك یا ست جراحی  اندیكاتور استریل گذاشته شود،
* هیچ‏‌گاه از برس یا اسفنج فلزی برای پاك سازی دستی استفاده نكنید و ‏
* استریلیزاسیون جانشین تمیز كردن نخواهد شد‏. ‏

 

 

 

راهنمای پیشگیری ازعفونت دراتاق اندوسکوپی و روشهای ضدعفونی کردن دستگاههای اندوسکوپی و ضمائم آنها

راهنمای پیشگیری از عفونت در اتاق اندوسکوپی و روشهای ضدعفونی کردن دستگاههای اندوسکوپی و ضمائم آنها

اگر چه اندوسکوپی روش تشخیصی بسیار مفید و موثری است که عوارض و عواقب قابل توجهی ندارد، اما عفونت از مهمترین عوارض آنها محسوب می شود که می تواند از بیمار به بیمار توسط دستگاه اندوسکوپی و ضمائم آن مثلاً ابزار بیوپسی و امثال آن صورت پذیرد.

با توجه به اینکه بیش از  ۶ % مردم کشور ایران ناقل HBV هستند و نیز عفونتهایی مانند سل و هپاتیت C و حتی HIV در بین مراجعه کنندگان برای اندوسکوپی می تواند وجود داشته باشد، نگرانی از احتمال انتقال این نوع بیماریهای عفونی از طریق دستگاههای اندوسکوپی وجود دارد.
لازم است در محل انجام اندوسکوپی در بیمارستانهای دولتی و خصوصی و کلینیک های اندوسکوپی موارد زیر مورد توجه قرار گیرد.
تعاریف:
تمیز کردن: (Cleaning)
شستشو و تمیز کردن دستگاههای اندوسکوپی با آب و محلول های شوینده. به این وسیله مواد زاید و به خصوص میکروب ها بدون اینکه از بین بروند از روی دستگاه پاک می شوند.
ضدعفونی (Disinfection):
با استفاده از مواد شیمیایی ضدعفونی کننده (Germicide) و یا حرارت (Pasteurization) کلیه باکتریها، ویروس ها و حتی میکوباکتری ها از بین رفته ولی اسپورهای باکتریائی (Bacterial spore) از بین نمی روند. سطح ضدعفونی بستگی به درجه حرارت، طول مدت تماس، نوع و غلظت محلول ضدعفونی کننده دارد و می تواند بین ضدعفونی کامل، متوسط و یا خفیف متغییر باشد.
استریل کردن (Sterilization):
یعنی نابود کردن و از بین بردن کلیه عوامل میکربی که می تواند توسط حرارت بخار با فشار بالا (اتوکلاو) و استفاده از گازها یا مواد شیمیایی صورت پذیرد.
طراحی اتاق انجام اندوسکوپی:
لازم است در محلی که برای انجام اندوسکوپی در نظر گرفته می شود منطقه مخصوص تمیز و ضدعفونی کردن اندوسکوپها از بقیه قسمتها مجزا بوده و تهویه مناسبی داشته باشد. همچنین به منظور پیشگیری از عوارض بخارات متصاعد شده از مواد ضدعفونی کننده «بخصوص در مورد گلوتارالدهید ۲%»، در طراحی ظرف مخصوص نگهداری از گلوتارالدهید دقت لازم به عمل آید.
پرسنل مسئول تمیز و ضدعفونی کردن دستگاههای اندوسکوپ:
فردی که مسئولیت تمیز و ضدعفونی کردن دستگاههای اندوسکوپی و استریل نمودن ضمائم آنها از قبیل فورسپس بیوپسی را به عهده دارد باید آموزش لازم را دیده و از تجربه کافی برخوردار باشد.
ایمنی و سلامت کارکنانی که وظیفه ضدعفونی کردن وسایل را به عهده دارند اهمیت فراوانی دارد. کلیه پرسنل اتاق اندوسکوپی باید بر علیه HBV واکسینه شده باشند واز دستکش مناسب و روپوش و عندالزوم ماسک و عینک مخصوص (در مورد بیماران با عفونت حاد و یا ریسک بالا از نظر سرایت عفونت) استفاده کنند. تمام کارکنان بخش اندوسکوپی باید از خطر تماس با مواد ضدعفونی کننده آگاه بوده و باید کاملاً مراقب باشند تا از چنین تماسی بر حذر باشند.
مناسبترین محلول ضدعفونی برای اتاق اندوسکوپی:
بررسی های متعدد نشان داده است که بهترین و مناسبترین محلول، گلوتارالدهید ۲% فعال شده است که علاوه بر موثر بودن بر علیه باکتری ها و ویروس ها (HIV,HCV,HBV) دستگاه فیبراندوسکوپی را هم تخریب نمی کند. ممکن است پرسنل اتاق اندوسکوپی به گلوتارالدهید آلرژی پیدا کنند (آبریزش از بینی و چشم، قرمزی چشم، حساسیت پوستی، آسم، سرفه و خون دماغ) که در این صورت تنها جایگزین منساب محلول Dettax است که نوعی ترکیب چهار ظرفیتی آمونیوم محسوب می شود.

 طول مدت ضدعفونی پیشنهاد شده ۴۵ دقیقه می باشد . بررسی ها نشان داده است در صورت شستشو و تمیز نمودن فیبروسکوپ قبل از ضدعفونی، ۲۰ دقیقه تماس در درجه حرارت ۲۰ درجه سانتی گراد کافی است و اکثر باکتریها و ویروس ها ظرف ۴ دقیقه اول ضدعفونی از بین می روند.
موادی مانند Dettol، دکونکس و میکروتن ۱۰% بدون آنکه عوارض گلوتارآلدهید را داشته باشند، به همان اندازه موثر هستند.
شستشو و تمیز کردن دستگاه اندوسکوپی و ضمائم قبل از ضدعفونی:
تمیز کردن فیبرسکوپ و ضمائم آن اهمیت فوق العاده زیادی در موفقیت ضدعفونی دارد و باید همواره تلاش و تاکید شود که این اقدام به طور دقیق و کامل و همیشه قبل از ضدعفونی انجام شود.
توصیه می شود فقط از دستگاه هایی افتاده شود که به طور کامل قابل فرو رفتن در آب هستند و می توان کلیه مجاری و حفرات آنها را به دقت شستشو داد. استفاده از دستگاههای قدیمی و غیر قابل شستشو مثل مدلهای قدیمی (دستگاههای مدل D4,D3,D2,D1 کارخانه المپوس) در خیلی از کشورها ممنوع شده است. به همین دلیل به کلیه واحدهایی که هنوز از این نوع دستگاهها استفاده می کنند توصیه می شود این اندوسکوپها را با دستگاههای جدید  قابل شستشو تعویض نمایند.
I: ضدعفونی دستگاههای جدید و قابل شستشو:
لازم است قبل از شروع کار روزانه و همچنین پس از پایان هر اندوسکوپی اقدامات زیر به عمل آید:
۱٫  دستگاه با دقت و به طور کامل با آب ولرم و محلول شوینده مناسب تمیز گردد و شستشو داده شود، به گونه ای که هیچگونه ترشح یا ماده زاید روی آن باقی نماند. به این منظور استفاده از یک وسیله مناسب برس دار(Brush) مثل مسواک نرم مفید است.

کلیه مجاری اندوسکوپی باید چند بار با برس (که خود این برس باید قبلاً به دقت تمیز و ضدعفونی شده باشد) در تمام طول تمیز شده، پوشش موجود در انتهای ( DistalProtective hood) آندوسکوپ برداشته شده و نوک اندوسکوپ با دقت و آرامی به طور کامل تمیز گردد. باید آب همراه با محلول شوینده چند بار داخل کلیه مجاری اندوسکوپی تزریق شده و شستشو انجام گردد. حتی موقعی که قرار است برای ضدعفونی از ماشین اتوماتیک استفاده شود باید قبل از قرار دادن دستگاه در داخل ماشین این اقدامات صورت پذیرد.
۲٫  دستگاه اندوسکوپ سپس باید از منبع نور جدا و به طور کامل در محلول گلوتارالدهید فعال ۲% فرو برده شود و حداقل ۲۰ دقیقه در این وضعیت قرار گیرد. در این مدت باید محلول ضدعفونی مجدداً به داخل مجرای اندوسکوپ تزریق شود. در صورت وجود ماشین اتوماتیک، این مرحله با قرار دادن دستگاه در ماشین اتوماتیک انجام می شود.
۳٫  سپس دستگاه از محلول ضدعفونی خارج و مجدداً با آب شستشو شده و خشک گردد و پوشش انتهایی و دریچه مجراها نصب و آماده استفاده مجدد شود. در صورتی که پس از ضدعفونی بیمار دیگری نباشد دستگاه در محل مخصوص خود آویزان شده (نباید در چمدان مخصوص نگهداری شود) و روز بعد، قبل از شروع آندوسکوپی یک بار دیگر اقدامات ۱ تا ۳ انجام گیرد.
۴٫ در مورد دستگاهها RECP مجرای بالا برنده (Elvator channel) باید به صورت اختصاصی تمیز و ضدعفونی شود و با الکل ۷۰% نیز به صورت مکرر ضدعفونی گردد.
به منظور دقت هر چه بیشتر، لازم است به تعداد کافی (با توجه به تعداد بیماران در هر روز) دستگاههای اندوسکوپی و به خصوص ضمائم آن (چون فورسپس بیوپسی، ظرف آب، محافظ دندان) موجود باشد تا در حالی که یک دستگاه در حال ضدعفونی است با دستگاه دیگر بتوان کار کرد. به علت عجله در انجام اندوسکوپی به خصوص هنگامی که در برنامه روزانه تعداد بیماران زیاد باشد ممکن است کار ضدعفونی ناقص انجام شود.
II: ضدعفونی فیبراندوسکوپ های مدل قدیمی و غیر قابل فروبردن در زیر آب:
توصیه می شود این دستگاه ها با دستگاه های جدید تعویض گردند چون با وجود رعایت دستورات زیر احتمال انتقال عفونت توسط این دستگاهها وجود دارد:
۱-  مشابه دستورالعمل مندرج در بند ۱- I اقدام شود.
۲-  در حالی که هنوز دستگاه به منبع نور وصل است قسمت Shaft و نوک اندوسکوپ در محل ضدعفونی گلوتارالدهید ۲% برای مدت حداقل ۲۰ دقیقه گذاشته شده و قسمت کنترل و دسته اندوسکوپ با پنبه و یا گاز آغشته به الکل ۷۰% تمیز گردد. مجرای اندوسکوپ مشابه آنچه در قسمت قبل شرح داده شد تمیز شود.
III: ضدعفونی و استریل کردن ضمائم
(Endoscopic Accessories) دستگاه اندوسکوپی:
کلیه ضمائم از جمله فورسپس های مختلف بیوپسی، برس (Brush)، سوزن های تزریق، اسفنکترتوم پاپیلوتم، ظرف محتوی آب و وسیله محافظ دندان (Mouth Gurad باید در شروع کار و پس از هر بار مصرف به صورت زیر تمیز و ضدعفونی و استریل شوند:
۱- با آب و محلول شوینده مناسب به طور کامل و به دقت تمیز و شستشو داده شده و کلیه ترشحات روی آنها پاک شود.
۲- به وسیله مسواک و یا Brush چند بار تمیز و مجدداً با ‌آب پاک شوند.
۳- آب همراه با محلول شوینده چند بار از مجاری و حفرات آنها با فشار تزریق شود.
۴-در صورت امکان در دستگاه مخصوص تمیز کننده اولتراسوند برای مدت کافی گذاشته و نگهداری شوند و پس از آن بیرون آورده شده و مجدداً شستشو با آب صورت گیرد.
۵- مرحله ضدعفونی کامل با نگهداری در محلول ۲% گلوتارالدهید فعال برای مدت ۲۰ دقیقه، در حالی که تمام مجاری و حفرات آنها با محلول ضدعفونی در تماس است انجام گیرد.
بهتر است کلیه ضمائمی که وارد مخاط می شوند و با خون تماس می یابند به جای ضدعفونی کردن، استرلیزه شوند. برای استرلیزه کردن می توان از دستگاهها اتوکلاو ارزان قیمت و قابل حمل که در مطب هم قابل استفاده است بهره گرفت. البته در بیمارستان ها می توان از دستگاههای اتوکلاو بزرگتر استفاده نمود

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سال ها از زمانی که دکتر جوزف لیستر از ضدعفونی زخم های ناشی از جراحی سخن گفت، می گذرد. او در سال ۱۸۶۷ برای اولین بار در مقاله ای به جراحان دیگر پیشنهاد کرد که قبل و بعد از جراحی از اسید کاربولیک استفاده کنند. در آن زمان اسید کاربولیک تنها میکروب کش و ماده ضدعفونی شناخته شده بود. از آن زمان تا امروز مواد ضدعفونی کننده فراوانی ساخته شده اند.
در روزگار ما دیگر سوال اصلی استفاده کردن یا نکردن از این مواد نیست. آنچه امروز دانشمندان به دنبال آن هستند یافتن پاسخ این سوال است که کدام یک از این مواد موثرتر هستند. در حال حاضر با وجود انجام ضدعفونی پوست نواحی اطراف جراحات، سالانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار آمریکایی دچار عفونت ناحیه عمل می شوند. از آنجایی که پوست بدن مهم ترین منبع آلودگی زخم ها به حساب می آید، استفاده از مواد ضدعفونی موثرتر، به میزان قابل توجهی می تواند از عفونت زخم ها بکاهد.
آخرین شماره نشریه پزشکی نیوانگلند نتایج پژوهشی را به چاپ رسانده است که در آن اثربخشی دوگونه از پرمصرف ترین مواد ضدعفونی کننده مورد مقایسه قرار گرفته اند.
در این مطالعه محلول کلر هگزیدین در الکل و بتادین در ۸۴۹ بیمار کاندید جراحی مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج این پژوهش نشان داد با وجودی که استفاده از بتادین (یا همان پرویدون ـ یدین) در ضدعفونی های موضوعی رایج تر است اما محلول کلرهگزیدین نقش محافظتی بیشتری در برابر عفونت های بعدی محل زخم دارد. این در حالی است که هر دوی این مواد کم و بیش عوارض جانبی یکسانی دارند.منبع:NEJM

 

ضدعفونی با اشعه ماورای بنفش

 

علوم طبیعت > شیمی
علوم طبیعت > شیمی > شیمی کاربردی (صنعتی)
علوم طبیعت

(cached)


 

نگاه کلی

انسان از قرنها پیش اعتقاد داشت که نور خورشید می‌تواند از اشاعه عفونتها جلوگیری کند در سال 1877 دو محقق انگلیسی به نامهای دانز و بلونت دریافتند که تکثیر میکروارگانیسمها زمانی که تحت تابش نورآفتاب قرار می‌گیرد متوقف می‌گردد. تحقیقات بعدی نشان داد که عامل این پدیده طیف غیر قابل رؤیت اشعه خورشید با طول موج 254 نانومتر است. در پی این کشف ، امکان طراحی و ساخت دستگاههای مولد اشعه باکتری کش میسر گردید. امروزه این نوع اشعه که باعث جلوگیری از فعالیت باکتریها می‌گردد به عنوان اشعه ماورای بنفش"UV" شناخته شده است. تحقیقات جدید در مورد تاثیر این پرتو بر روی میکروارگانیسمها منتج به ساخت سیستمهای جدید ضدعفونی برای مایعات ، هوا و همچنین سطح اجسام گردید. بدین ترتیب ، ضدعفونی بدون استفاده از مواد شیمیایی و یه به کارگیری حرارتهای بالات میسر شد و ضدعفونی در مواردی که قبلا مشکل و یا غیر ممکن بود نیز امکان پذیر گردید. امروزه ضدعفونی با اشعه ماورای بنفش ، نه فقط به عنوان یک روش با ارزش و موثر شناخته شده، بلکه در خیلی از موارد به عنوان مکمل سایر روشهای ضدعفونی بکار گرفته می‌شود.

مکانیسم ضدعفونی با اشعه ماورای بنفش

برخلاف اغلب ضدعفونی کننده‌ها، تشعشع اشعه ماورای بنفش ، میکروارگانیسمها را به وسیله اثر متقابل شیمیایی غیر فعال نمی‌کند بلکه آنها را به وسیله جذب نور توسط خودشان غیر فعال می نماید که باعث واکنش فتوشیمیایی می‌شود. اشعه مذکور ، مواد مولکولی ضروری برای عامل سلولی را تغییر می دهد. چون اشعه uv در دیواره سلول میکروارگانیسمها نفوذ می‌کند، اسیدهای نوکلئیک و دیگر مواد سلولی حیاتی به وسیله آن اثر، تحت تاثیر قرار می‌گیرند. در نتیجه ، سلولهایی که در معرض این اشعه قرار گرفته اند ضدمه دیده و یا نابود می‌شوند. مدارک کافی وجود دارد که اگر انرژی uv به مقدار کافی به ارگانیسمها تابیده شود، اشعه uv می تواند آب را به اندازه‌ای که نیاز است ضدعفونی کند. برای از بین بردن میکروارگانیسمهای کوچک مانند باکتریها و ویروسها مقداری اشعه uv لازم است اما برای از بین بردن و غیر فعال کردن پروتوزآ مانند ژیاردیا و کریپتواسپوریدیوم انرژی uv مورد نیاز ، چندین برابر انرژی لازم برای غیر فعال کردن باکتریها و ویروسها خواهد بود. در نتیجه اشعه uv برای ضدعفونی کردن و یا برای آبهای زیرزمینی که در آنها ژیاردیا و کریپتواسپوریدیوم وجود ندارد موثر است.

محدوده طول موج اشعه uv برای ضدعفونی

انرژی موجی اشعه uv در محدوده طول موج اشعه الکترومغناطیسیnm) 100-400) بین اشعه ایکس و طیف نور مرئی است. منطقه بهینه برای میکروب‌کشی توسط اشعه uv در محدوده nm) 245-285) است. ضدعفونی توسط اشعه uv، هم به وسیله لامپهای با فشار کم که حداکثر انرژی خروجی آنها در طول موج 7. 253 است و هم با لامپهای فشار متوسط که انرژی آنها در طول موجnm) 180-370) است و یا لامپهایی که انرژی آنها در دیگر طول موج ها با شدتهای زیاد نوسانی منتشر می‌شود، انجام می‌گیرد.

موارد بکارگیری روش ضدعفونی با اشعه uv

سه مورد اصلی استفاده از روش ضدعفونی با اشعه uv وجود دارد:

  • ضدعفونی مایعات
  • ضدعفونی فضاها
  • ضدعفونی سطوح اجسام

ضدعفونی مایعات

روش ضدعفونی با اشعه uv می‌تواند برای آب آشامیدنی ، آبهای فرایندی و فاضلاب یعنی تمامی مواردی که آب بدون آلودگی یا با آلودگی تقلیل یافته مورد نظر است، استفاده شود. امروزه کلرزنی بیش از هر روش دیگری برای ضدعفونی کردن آب ، مورد استفاده قرار می‌گیرد ولی متاسفانه کلر "هالوفرم" هایی نظیر کلروفرم ایجاد می‌کند که احتمال تاثیر سرطان زایی آنها شناخته شده است. این امر باعث گردید که محققان به طور جدی در صدد جایگزینی و یا محدودکردن به کارگیری این ماده شیمیایی برآیند. تنها روش شناخته شده امروزی که هیچ تغییری در خواص شیمیایی و فیزیکی آب ایجاد نکرده و ماده ای به آب اضافه نمی‌نماید، ضدعفونی با اشعه ماورای بنفش است.

موارد کاربرد اشعه uv برای ضدعفونی مایعات :

  • صنایع غذایی
  • آبهای فرایندی و آب آشامیدنی
  • پرورش ماهی ، میگو ، دام و طیور
  • فاضلابهای شهری و صنعتی
  • صنایع آرایشی و بهداشتی ، شیمیایی ، دارویی و الکترونیک (آب فوق العاده تمیز)
  • استخرهای شنا ، آب‌نماها و جکوزیها
  • سیستمهای آب خنک کننده مدار بسته و سیستمهای تهویه مطبوع

ضدعفونی فضاها و سطوح

ضدعفونی فضا و سطوح بعد از ضدعفونی آب یکی از مهمترین و موفق‌ترین موارد استفاده از اشعه ماورای بنفش به شمار می‌آید. در حالی که ضدعفونی هوا با وسایل متداول ضدعفونی به سختی ممکن بوده و یا عملی نباشند، اشعه ماورای بنفش به عنوان وسیله‌ای موثر برای از بین بردن میکروارگانیسمهای معلق در هوا به کار می‌رود. در این روش کل هوای موجود در فضا به کمک جریان طبیعی از مجاورت لامپها عبور نموده و تراکم میکروبی موجود در فضا به میزان بسیار زیادی تقلیل می‌یابد. بدین ترتیب از انتقال بیماریها و عفونتهایی که از راه تنفسی سرایت می‌کنند جلوگیری می‌گردد.

موارد کاربرد اشعه uv برای ضدعفونی فضاها :

  • بیمارستانها (اتاق عمل ، اتاق انتظار ، بخشها و لباسشوییها)
  • داروسازی ، آزمایشگاهها و آشپزخانه ها
  • صنایع غذایی ، کشتارگاهها ، صنایع لبنی ، پرورش دام و طیور ، تولید خشکبار
  • تهویه مطبوع


موارد کاربرد اشعه uv برای ضدعفونی سطوح اجسام

  • ضدعفونی مواد بسته در صنایع غذایی مانند فویل ، قوطی و بطری
  • جلوگیری از آلودگی مواد در فرآیند تولید و بسته بندی
  • مخازن ، ظروف و بطری و همچنین دستگاههای پرکن

عوامل موثر بر بازده ضدعفونی توسط اشعه uv

برخلاف بسیاری از ضدعفونی کننده ها، اشعه uv یک فرایند فیزیکی است که به زمان تماس جهت غیر فعال سازی مواد بیماری زا ، بستگی دارد. برای رسیدن به غیرفعال‌سازی ، اشعه uv باید توسط میکروارگانیسم جذب شود بنابراین هر عاملی که از رسیدن اشعه uv به میکروارگانیسمهای جلوگیری کند باعث کاهش تاثیر ضدعفونی کردن می‌شود. گزارش داده‌اند که pH روی خاصیت ضدعفونی توسط اشعه uv موثر نیست، عواملی که روی بازده ضدعفونی توسط اشعه uv موثرند عبارتند از:

  • فیلمهای شیمیایی و مواد آلی و غیر آلی حل شده: رسوب جامدات روی سطح لامپ uv می‌تواند شدت اشعه uv را کاهش داده، در نتیجه باعث کاهش بازده ضدعفونی گردد. به علاوه فیلمهای تشکیل شده، ناشی از تاثیر مواد آلی ، منیزیم ، کلسیم و رسوبات آهن هستند که گزارش شده است. آب که غلظت آهن ، سختی ، سولفید هیدروژن و مواد آلی در آن زیاد باشد بسیار مستعد تشکیل رسوب است، که به تدریج شدت کارایی اشعه uv را کاهش می‌دهد. تنوع مواد شیمیایی می‌تواند عبوردهی اشعه uv را کاهش دهد، که آنها شامل اسیدهای هیومیک ، مواد فنولیک و سولفونات لیگنین ، کروم ، کبالت ، مس و نیکل هستند. همچنین عوامل رنگی مانند چای و مواد استخراج شده برگ گیاهان باعث کاهش شدت uv می‌شود.

 

  • اجتماع میکروارگانیسمها و کدورت: سطح ذرات ، محل پرورش و نگهداری باکتریها و دیگر باکتریهای بیماریزا است. لذا وجود ذرات روی بازده ضدعفونی به دلیل اینکه باکتریها را از پرتو اشعه uv محافظت و نیز نور اشعه uv را متفرق می‌کند موثر است به هر حال کدورت زیاد باعث تاثیر ، روی ضدعفونی می‌شود. همانند ذرات که باعث کدورت می‌شوند، اجتماع میکروارگانیسمها نیز می تواند روی بازده ضدعفونی موثر باشد و آن به این دلیل است که باعث می‌شود با کتریهای بیماریزا در آنها جایگزین شده، عملا در پناه قرار گیرند.

مزایای کاربرد اشعه uv

  • رفع موثر آلودگی میکروبی بدون آلودگی شیمیایی
  • ضدعفونی فوری بدون نیاز به مخزن تماس
  • ضدعفونی موثر میکروارگانیسمهای مقاوم در برابر کلر و اوزون
  • عدم ایجاد ترکیبات جانبی مضر و بیماری‌زای شیمیایی
  • عدم ایجاد طعم و بوی شیمیایی
  • عدم تغییر در کیفیت فیزیکی و شیمیایی
  • عدم ایجاد عوارض فوری و حساسیت
  • عدم تخریب محیط زیست

تاثیر زیست محیطی استفاده از اشعه ماورای بنفش

به سبب آنکه اشعه ماورای بنفش یک عامل شیمیایی نیست ، هیچ باقی مانده سمی تولید نمی‌کند اما ممکن است ترکیبات شیمیایی مخصوصی به وسیله اشعه ماورای بنفش دچار تغییر گردند. عموما تصور می‌شود که این ترکیبات به شکل بی‌ضررتری تجزیه می‌شوند، اما هنوز به پژوهشهای بیشتری در این زمینه نیاز است. در حال حاضر باید باور داشت که ضدعفونی با اشعه ماورای بنفش هیچ گونه تاثیر زیست محیطی مطلوب یا نامطلوب ندارد.

 

 

 

 

 

الکل

 

 

الکلها ترکیباتی هستند که دارای گروه هیدروکسیل می‌باشند. فرمول کلی آنها ROH است که در آن R یک گروه آلکیل یا آلکیل استخلاف شده است.

 

 

 

دید کلی

اگر ، بعنوان یک شیمیدان آلی ، قرار بود ده ترکیب آلیفاتیک انتخاب کنید و سپس در جزیره‌ای رها شوید، شما قطعا الکلها را برمی‌گزیدید. شما می‌توانید از آنها تقریبا هر ترکیب آلی دیگر را بسازید، آلکیل هالیدها ، آلکنها ، اترها ، آلدئیدها ، کتونها ، اسیدها ، استرها و دهها ترکیب دیگر.

از آلکیل هالیدها ، می‌توانید واکنشگرهای گرینیار را بسازید و از واکنش این واکنشگرها با آلدئیدها و کتونها الکلهای پیچیده‌تری را بدست آورید و غیره. در آن جزیره دور افتاده ، از الکلهای خود ، نه فقط بعنوان ماده خام استفاده می‌کنید، بلکه آنها را به دفعات ، بعنوان حلال برای انجام واکنشها و برای متبلور کردن فراورده‌ها بکار می‌برید.

اهمیت الکلها

ما نمی‌توانیم در هیچ یک از بخشهای شیمی آلی خیلی جلو برویم، بدون اینکه به الکلها بربخوریم. الکلها در استخلاف هسته دوستی بعنوان سوبسترا و بعنوان هسته‌دوست شرکت می‌کنند. مهمترین و ساده‌ترین اثر کاتالیزوری متعلق به الکلهاست که در شیمی انواع ترکیبها ، در لوله آزمایش و در ارگانیسم زنده ، نقش کلیدی برعهده دارد.

الکلها به آلکیل هالیدها و سایر ترکیباتی که استخلاف هسته‌دوستی انجام می‌دهند، تبدیل می‌شوند، استخلافی که معرفی انواع گروههای عاملی در یک مولکول را امکان پذیر می‌سازد. الکلها امکان دسترسی ما به ترکیبهایی با حالتهای اکسایش بالاتر ، یعنی آلدئیدها ، کتونها و اسیدهای کربوکسیلیک را فراهم می‌سازند.

ساختار الکلها

فرمول عمومی الکلها ، ROH است که در آن ، R یک گروه آلکیل یا آلکیل استخلاف شده است. این گروه می‌تواند نوع اول ، دوم یا سوم باشد، ممکن است زنجیرباز یا حلقه‌ای باشد، ممکن است دارای یک اتم هالوژن ، هیدروکسیل‌های بیشتر یا یکی از بسیاری گروههای دیگری باشد که فعلا برای ما ناآشنا است.

همه الکلها ، دارای گروه هیدروکسیل (-OH) هستند که بعنوان گروه عاملی ، خواص مشخصه این خانواده از ترکیبها را تعیین می‌کند. تغییر و تنوع در ساختار R می‌تواند بر سرعت واکنشهای الکلها و حتی در موارد معدودی بر نوع واکنشها نیز تاثیر گذارد.

 

فنل

 

نکته‌ای در مورد تفاوت الکلها و فنلها

ترکیباتی که در آنها گروه هیدروکسیل مستقیما به یک حلقه آروماتیک متصل است، الکل نیستند، بلکه این ترکیبات ، فنل هستند و با الکلها آنچنان تفاوت فاحشی دارند که آنها را در مبحثی دیگر باید مورد بررسی قرار داد.

طبقه‌بندی الکلها

الکلها بسته به نوع کربن حامل گروه OH- ، به سه دسته نوع اول ، نوع دوم یا نوع سوم طبقه‌بندی می‌شوند:

C(R)_3-OH ، C(R)_2H-OH ، CR(H)_2-OH .

یک واکنش اکسایش که مستقیما با دخالت اتمهای هیدروژن متصل به کربن حامل گروه OH- انجام می‌شود، در طبقه از الکلها ، روندی کاملا متفاوت دارد.

اما ، معمولا ، الکلهای طبقات مختلف ، فقط از نظر سرعت یا مکانیسم واکنش و به هر طریقی هماهنگ با ساختارشان ، با هم تفاوت دارند. بعضی از استخلافها می‌توانند آنچنان بر واکنش پذیری یک الکل تاثیر گذارند که آن را با الکلهای طبقه‌های دیگر مشابه سازند.

منابع صنعتی الکلها

الکلها ، موادی این چنین مهم در شیمی آلیفاتیک ، نه تنها باید از نظر واکنشها بسیار گوناگون و تنوع پذیر باشند، بلکه به مقدار زیاد و با قیمت ارزان نیز باید قابل تهیه باشند. برای بدست آوردن الکلهای سبک که تکیه‌گاه سنتز آلی آلیفاتیک هستند، سه روش اصلی وجود دارد، روشهایی که می‌توانند همه منابع مواد آلی را مورد استفاده قرار دهند. یعنی نفت ، گاز طبیعی ، زغال سنگ و زیست توده. این سه روش عبارتند از:

  • آبدارکردن آلکنهای بدست آمده از کراکینگ نفت.
  • فرایند السک از آلکنها ، مونوکسید کربن و هیدروژن.
  • تخمیر کربوهیدراتها.

علاوه بر این سه روش اصلی ، روشهای دیگری نیز با کاربرد محدود وجود دارند. بعنوان مثال ، متانول از هیدروژن‌دار کردن کاتالیزوری مونوکسید کربن بدست می‌آید. مخلوط هیدروژن و مونوکسید کربن با نسبت ضروری ، از واکنش آب با متان ، آلکانهای دیگر ، یا زغال سنگ در دمای بالا بدست می‌آید.

 

 

خواص فیزیکی الکلها

دمای جوش

در میان هیدروکربنها ، به نظر می‌رسد که عوامل تعیین کننده دمای جوش ، عمدتا وزن مولکولی و شکل مولکول باشند. در الکلها ، با افزایش تعداد کربن ، دمای جوش بالا می‌رود و با شاخه‌دار کردن زنجیر ، دمای جوش پایین می‌آید، اما نکته غیر عادی در مورد الکلها این است که آنها در دمای بالا به جوش می‌آیند. این دمای جوش بسیار بالاتر از دمای جوش هیدروکربنها با وزن مولکولی یکسان است و حتی از دمای جوش بسیاری ترکیبها با قطعیت قابل ملاحظه بالاتر است.

دمای جوش بالای آنها ، به علت نیاز به انرژی بیشتر برای شکستن پیوندهای هیدروژنی است که مولکولها را در کنار هم نگه داشته‌اند.

حل شدن الکلها

رفتار الکلها بعنوان حل شده نیز توانایی آنها برای تشکیل پیوندهای هیدروژنی را منعکس می‌کند. برخلاف هیدروکربنها ، الکلهای سبک با آب امتزاج‌پذیرند. از آنجا که نیروهای بین مولکولی الکلها همانند نیروهای بین مولکولی آب است، دو نوع مولکول با یکدیگر قابل اختلاط هستند. انرژی لازم برای شکستن یک پیوند هیدروژنی بین دو مولکول آب یا دو مولکول الکل ، با تشکیل یک پیوند هیدروژنی بین یک مولکول آب و یک مولکول الکل تامین می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

صابون

صابون

 

علوم طبیعت > شیمی > شیمی آلی
علوم طبیعت > شیمی > شیمی کاربردی (صنعتی)

(cached)


مقدمه

صنعت صابون‌سازی ، ریشه در بیش از 2000 سال گذشته دارد. در حفاری‌های بمبئی یک کارخانه صابون‌سازی پیدا شده است. با این‌حال ، در میان بسیاری از صنایع شیمیایی ، هیچکدام همانند صنایع صابون‌سازی چنین تغییرات بنیادی در مواد اولیه شیمیایی خود تجربه نکرده‌اند. معمولا پذیرفته شده است که مصرف سرانه صابون نشان‌دهنده سطح زندگی افراد هر کشوری است.

 

 

تاریخچه

صابون در واقع ، هیچ‌گاه کشف نشده، بلکه بتدریج از مواد خام قلیایی و چربی‌ها تحول یافته است. پلینی پدر ، ساخت صابون‌های نرم وسخت را در قرن اول شرح داده است، ولی تا قرن سیزدهم هیچ‌گاه صابون بمقدار کافی بطوری که بتوان به آن صنعت گفت، تولید نشد. تا اوایل دهه 1800 باور بر این بود که صابون مخلوطی مکانیکی از چربی و قلیاست.

سپس شورول ، شیمیدان فرانسوی ، نشان داد که تشکیل صابون در واقع یک واکنش شیمیایی است. دومنیه ، کارهای وی را در زمینه بازیابی گلسیرین از مخلوطهای صابونی‌شده کامل کرد. تا پیش از کشف مهم لوبلان در زمینه تولید ارزان قیمت کربنات سدیم از کلرید سدیم ، نیاز به قلیا از طریق خیساندن خاکستر چوب‌ها یا تبخیر آبهایی مانند رودخانه نیل که بطور طبیعی قلیایی‌اند تامین می‌شد.

صابون چیست؟

صابون از نمکهای سدیم یا پتاسیم اسیدهای چرب گوناگون تشکیل شده است. طی هزاران سال مصرف صابون روبه فزونی گذاشت تا ساخت آن برای راحتی و بهداشت بشر متمدن ضرورتی صنعتی یافت.

مواد اولیه صابون

پیه ، ماده چرب اصلی در صابون‌سازی است. مقدار پیه مصرفی ، حدود سه‌چهارم کل روغن‌ها و چربی‌های مصرفی صنایع صابون‌سازی است و مخلوطی است از گلیسریدهایی که از آب کردن چربی جامد گاوی با بخار بدست می‌آید. این چربی جامد با بخار ، گوارش می‌شود و پیه روی آب تشکیل می‌گردد، بطوری که به راحتی می‌توان آنرا از روی آب جمع آوری کرد.

بمنظور افزایش انحلال‌پذیری صابون پیه را معمولا در داخل ظرف صابون‌سازی یا ظرف آبکافت با روغن نارگیل مخلوط می‌کنند. روغن دنبه (حدود 20 درصد) دومین ماده اولیه مهم در صابون‌سازی است. این روغن که منبع مهمی از گلیسریدهای چرب است، از حیوانات کوچک اهلی بدست می‌آید. تصفیه روغن از طریق آب کردن با بخار یا استخراج با حلال انجام می‌گیرد و اغلب بدون اختلاط با سایر چربی‌ها مخلوط می‌شود.

 

 

صابون مرغوب

در برخی موارد به جای این روغن‌ها ، طی عملیاتی اسیدهای چرب آنها را استخراج و در صابون استفاده می کنند. روغن نارگیل از مدتها پیش حایز اهمیت بوده است. صابون روغن نارگیل سخت است و بخوبی کف می‌کند. این روغن حاوی نسبتهای زیادی از گلیسریدهای بسیار مطلوب اسید لاریک و اسید میرسیتیک است.

 

 

|+| نوشته شده توسط حسین ابراهیمی در چهارشنبه نوزدهم مرداد 1390 و ساعت 19:22 | 
Powered By Blogfa - Designing & Supporting Tools By WebGozar





Powered by WebGozar